سنگ کیسه صفرا چه علائمی دارد و چگونه تشخیص داده میشود؟ درد شدید شکم و تهوع از نشانههای آن است و با سونوگرافی و روشهای نوین آزمایشگاهی شناسایی میشود. در این مقاله به بررسی این موضوع میپردازیم.
سنگ کیسه صفرا چگونه تشخیص داده میشود؟
آنچه در این مقاله میخوانید
سنگ کیسه صفرا چه علائمی دارد؟
سنگ کیسه صفرا یکی از مشکلات شایع دستگاه گوارش است که در اثر سفت و کریستالی شدن مواد موجود در صفرا ایجاد میشود. کیسه صفرا اندامی کوچک و گلابیشکل است که زیر کبد قرار دارد و وظیفه آن ذخیره و آزادسازی صفرا برای کمک به هضم چربیهاست. زمانی که میزان کلسترول بیلیروبین یا سایر ترکیبات صفرا افزایش پیدا کند ممکن است ذراتی جامد به نام سنگ صفراوی تشکیل شوند.برخی افراد بدون هیچ علامتی به سنگهای صفراوی مبتلا هستند. اما اگر سنگ باعث انسداد مجاری صفراوی شود علائمی مانند درد شدید در قسمت بالای سمت راست شکم تهوع، استفراغ، نفخ و ناراحتی پس از مصرف غذاهای چرب بروز میکند. در موارد جدیتر زردی پوست و چشم، تب، لرز، ادرار تیره و مدفوع روشن میتواند نشانه التهاب یا انسداد مجاری صفراوی باشد.شناخت علائم سنگهای صفراوی به تشخیص بهموقع و جلوگیری از عوارضی مانند التهاب کیسه صفرا عفونت مجاری صفراوی و التهاب پانکراس کمک میکند.
در ادامه شایعترین علائم سنگهای صفراوی به صورت موردی همراه با توضیحات آورده شده است:
درد ناگهانی و شدید شکم: این درد که معمولاً در قسمت بالا و سمت راست شکم رخ میدهد پس از مصرف غذاهای چرب شدت یافته و ممکن است به شانه راست یا بین دو کتف نیز سرایت کند.
حالت تهوع و استفراغ مداوم: انسداد مجرای صفراوی مانع از ورود صفرا به روده برای هضم چربیها شده و این اختلال گوارشی منجر به تهوع و استفراغ مکرر در بیمار میشود.
بروز زردی یا یرقان: در صورت انسداد مجرای مشترک صفراوی ماده بیلیروبین وارد خون شده و باعث زرد شدن پوست و بخش سفیدی چشمها میشود که یک نشانه هشداردهنده است.
تغییر رنگ ادرار و مدفوع: به دلیل عدم ترشح صفرا به روده ادرار بیمار به رنگ قهوهای تیره (شبیه چای پررنگ) متمایل شده و مدفوع نیز به رنگ خاکستری یا بسیار روشن درمیآید.
سوءهاضمه و نفخ شدید شکم: عدم هضم مناسب چربیها به دلیل کمبود صفرا در سیستم گوارشی باعث ایجاد احساس سنگینی نفخ زیاد و گازهای دردناک در شکم پس از صرف غذا میشود.
تب و لرز ناگهانی: اگر سنگ باعث التهاب حاد کیسه صفرا یا عفونت مجاری صفراوی شود بیمار دچار تب بالا و لرز شدید میشود که نیاز به درمان اورژانسی دارد.
روشهای تشخیص سنگهای صفراوی
سونوگرافی
سونوگرافی شکم اولین و رایجترین روش برای تشخیص سنگهای صفراوی است و معمولاً به عنوان بهترین بررسی اولیه شناخته میشود. این روش بدون درد غیرتهاجمی و ایمن است و با استفاده از امواج صوتی از کیسه صفرا تصویر تهیه میکند. سونوگرافی میتواند وجود سنگ التهاب دیواره کیسه صفرا و حتی انسداد نسبی مجاری صفراوی را نشان دهد. در بیشتر بیماران همین روش برای تشخیص اولیه کافی است.اگر به دنبال سونوگرافی در بلوار کشاورز هستید مرکز راد با بهرهگیری از دستگاههای پیشرفته و بهروز تصویربرداری امکان انجام سونوگرافی دقیق سریع و با کیفیت بالا را برای مراجعین فراهم کرده است.
آزمایشهای خون
آزمایش خون به تنهایی وجود سنگ را نشان نمیدهد اما برای بررسی عوارض آن بسیار مهم است. پزشک با بررسی سطح بیلیروبین آنزیمهای کبدی و تعداد گلبولهای سفید میتواند احتمال انسداد مجاری صفراوی یا عفونت را ارزیابی کند. بالا بودن برخی فاکتورها ممکن است نشانه التهاب کیسه صفرا یا درگیری کبد و مجاری صفراوی باشد. این آزمایشها معمولاً در کنار سونوگرافی درخواست میشوند.تصویربرداری MRCP
امآرسیپی یک روش پیشرفته تصویربرداری با کمک MRI است که برای بررسی دقیق مجاری صفراوی و لوزالمعده استفاده میشود. این روش زمانی کاربرد دارد که پزشک احتمال دهد سنگ وارد مجاری عمیقتر شده یا در سونوگرافی بهخوبی دیده نشده است. MRCP غیرتهاجمی است و تصاویر واضحی از مسیر صفرا در اختیار پزشک قرار میدهد. این بررسی به تصمیمگیری دقیقتر برای درمان کمک زیادی میکند.اندوسونوگرافی یا EUS
اندوسونوگرافی زمانی انجام میشود که احتمال وجود سنگهای خیلی ریز مطرح باشد و سونوگرافی معمولی نتواند آنها را نشان دهد. در این روش یک لوله باریک از راه دهان وارد دستگاه گوارش میشود تا تصاویر بسیار دقیقی از کیسه صفرا و مجاری اطراف ثبت شود. این روش دقت بالایی دارد و برای بررسی موارد مشکوک بسیار مفید است. پزشک معمولاً در شرایط خاص و تخصصی از این روش استفاده میکند.اسکن هستهای HIDA
اسکن هیدا یکی از روشهای تخصصی برای بررسی عملکرد کیسه صفرا و مسیر حرکت صفرا است. در این روش مادهای بیخطر به بدن تزریق میشود و حرکت آن از کبد به کیسه صفرا و روده توسط دستگاه مخصوص بررسی میشود. اگر این ماده وارد کیسه صفرا نشود احتمال انسداد مجرا یا اختلال عملکرد کیسه صفرا مطرح میشود. این روش بیشتر زمانی استفاده میشود که تشخیص با روشهای معمول بهطور کامل مشخص نشده باشد.علت اصلی تشکیل سنگ در کیسه صفرا
افزایش کلسترول در صفرا: وقتی مقدار کلسترول در صفرا بیشتر از حد طبیعی شود صفرا دیگر نمیتواند آن را بهخوبی حل کند. در نتیجه کریستالها بهمرور به هم میچسبند و سنگ تشکیل میشود.
کاهش حرکت طبیعی کیسه صفرا: اگر کیسه صفرا بهخوبی منقبض نشود و صفرا را تخلیه نکند صفرا در آن میماند و غلیظ میشود. این حالت زمینه را برای تشکیل سنگ فراهم میکند.
افزایش بیلیروبین: بالا بودن بیلیروبین در برخی بیماریها مثل مشکلات کبدی یا عفونتهای خونی میتواند باعث تشکیل سنگهای رنگدانهای شود.
اضافه وزن و چاقی: چاقی یکی از عوامل مهم افزایش کلسترول صفراست و احتمال تشکیل سنگ را بیشتر میکند. البته کاهش وزن خیلی سریع هم میتواند این خطر را بالا ببرد.
رژیم غذایی نامناسب: مصرف زیاد غذاهای چرب سرخکردنی و کمفیبر میتواند تعادل صفرا را به هم بزند و احتمال سنگسازی را افزایش دهد.
عوامل هورمونی: بارداری مصرف برخی داروهای هورمونی و تغییرات استروژن میتوانند خطر تشکیل سنگهای صفراوی را بیشتر کنند.
سابقه خانوادگی و ژنتیک: اگر در خانواده فرد سابقه سنگهای صفراوی وجود داشته باشد احتمال بروز آن در او هم بیشتر میشود.
بعضی بیماریهای زمینهای: بیماریهایی مثل دیابت بیماریهای کبدی کمخونی همولیتیک و برخی اختلالات متابولیک میتوانند زمینهساز تشکیل سنگ باشند.
نتیجهگیری
سنگ کیسه صفرا یکی از بیماریهای شایع سیستم گوارشی است که در صورت نادیده گرفتن علائم اولیه مانند دردهای ناگهانی پس از صرف غذای چرب تهوع و زردی پوست میتواند منجر به عوارض خطرناکی همچون التهاب حاد پانکراس یا پارگی کیسه صفرا شود. امروزه با پیشرفت علم پزشکی تشخیص این بیماری با روشهای دقیق و غیرتهاجمی نظیر سونوگرافی شکمی آزمایشهای خون و MRCP در کوتاهترین زمان ممکن امکانپذیر است. تشخیص بهموقع فرآیند درمان را سادهتر کرده و از نیاز به جراحیهای پیچیده و اورژانسی پیشگیری مینماید. از آنجا که تشخیص درست و دقیق در سونوگرافی کیسه صفرا نقشی حیاتی در تعیین مسیر درمان دارد مرکز راد به عنوان بهترین تصویربرداری در بلوار کشاورز با بهرهگیری از پزشکان مجرب و بسیار باتجربه این بررسی حساس را با بالاترین دقت انجام میدهد. دریافت مشاوره و رزرو نوبت در مرکز ما بهسادگی از طریق دکمه دریافت نوبت یا تماس با شماره 02166126561 امکانپذیر است.
منابع
mayoclinic.org
my.clevelandclinic.org
منابع
mayoclinic.org
my.clevelandclinic.org
سوالات متداول
در دوران بارداری، سطح هورمون پروژسترون در بدن زن باردار به شدت افزایش مییابد. این هورمون باعث شل شدن عضلات صاف بدن از جمله دیواره کیسه صفرا میشود. شل شدن دیواره صفرا منجر به کندی در تخلیه کامل آن (رکود صفراوی) میگردد. همچنین هورمون استروژن در بارداری میزان ترشح کلسترول در صفرا را افزایش میدهد. ترکیب این دو عامل (غلظت بالای کلسترول و تنبلی کیسه صفرا) احتمال رسوب کلسیم و کلسترول و تشکیل سنگ را در دوران بارداری به طور چشمگیری بالا میبرد.
داروهای پیشگیری از بارداری خوراکی حاوی استروژن هستند. استروژن اضافی سنتز کلسترول را در کبد تحریک کرده و غلظت آن را در مایع صفراوی افزایش میدهد. هنگامی که صفرا اشباع از کلسترول شود پایداری خود را از دست داده و به صورت ذرات ریز رسوب میکند. افرادی که سابقه خانوادگی قوی در ابتلا به سنگ صفرا دارند بهتر است قبل از شروع مصرف این داروها با پزشک خود درباره روشهای جایگزین مشورت کنند.
هرچند این بیماری در بزرگسالان بسیار شایعتر است اما کودکان نیز ممکن است به آن مبتلا شوند. سنگ صفرا در کودکان معمولاً ناشی از علل زمینهای خاص مانند بیماریهای خونی همولیتیک چاقی مفرط دوران کودکی جراحیهای قبلی روده نقصهای ژنتیکی در سنتز اسیدهای صفراوی یا تغذیه طولانیمدت وریدی در نوزادان نارس است. علائم در کودکان ممکن است غیراختصاصیتر باشد و به صورت دردهای دورهای دور ناف تظاهر کند.
لیست نظرات
مریم رضایی
من هفته پیش برای سونوگرافی کیسه صفرا رفتم مرکز راد واقعاً دستگاههاشون خیلی جدید و بهروز بود و پزشکی که کار سونو رو انجام داد انقدر باحوصله و باتجربه بود که تکتک سوالام رو جواب داد. تشخیصشون هم عالی و دقیق بود و خیالم کاملاً راحت شد.
امیرحسین عباسی
مادرم رو برای سونوگرافی شکم و کیسه صفرا بردم مرکز راد. خیلی نگران بودم که سنگها رو درست تشخیص بدن چون خیلی ریز بودن. پزشک سونوگرافی با حوصله و تجربه بالایی که داشت وقت گذاشت و با دستگاههای پیشرفتهشون همه سنگها رو نشون داد. واقعاً کارشون حرف نداره.
شیما خسروی
من برای سونوگرافی صفرا رفتم مرکز راد. واقعاً استرس داشتم ولی محیط آروم و برخورد خوب پرسنل خیلی آرومم کرد. پزشکی که سونو رو انجام داد فوقالعاده باتجربه بود و با حوصله همه چیز رو برام توضیح داد.
