عدد CAP در جواب فیبرواسکن چیست و با چربی کبد چه ارتباطی دارد؟

عدد CAP در فیبرواسکن یعنی چه و درباره کبد چرب چه می‌گوید؟

تیم تولید محتوایی ایران نوبت 1405/08/24

عدد CAP در جواب فیبرواسکن میزان چربی کبد را بر حسب dB/m نشان می‌دهد. بدانید CAP نرمال حدوداً چقدر است، چه فرقی با kPa دارد و چه چیزی رویش اثر می‌گذارد.

عدد CAP در جواب فیبرواسکن چیست؟

عدد CAP در جواب فیبرواسکن چیست؟
عدد CAP در جواب فیبرواسکن نشان می‌دهد چه مقدار چربی در کبد جمع شده است. این عدد بر حسب دسی‌بل بر متر (dB/m) گزارش می‌شود و هرچه بالاتر باشد، احتمال کبد چرب و شدت آن بیشتر است؛ اما مرز دقیق طبیعی و غیرطبیعی بین منابع کمی متفاوت است و تفسیر نهایی با پزشک است. CAP مخفف Controlled Attenuation Parameter است. وقتی امواج اولتراسوند از بافت کبد عبور می‌کنند، به تدریج ضعیف می‌شوند. چربی این تضعیف را بیشتر می‌کند؛ یعنی کبد چرب امواج را بیشتر «می‌بلعد». دستگاه فیبرواسکن در همان جلسه‌ای که سفتی کبد را اندازه می‌گیرد، میزان این تضعیف را هم محاسبه می‌کند و نتیجه را به شکل عدد CAP گزارش می‌دهد.
مزیت این عدد این است که برخلاف سونوگرافی معمولی که توصیفی است («کبد چرب گرید ۱ یا ۲»)، یک مقدار عددی به دست می‌دهد که می‌توان آن را در طول زمان مقایسه کرد. به همین دلیل CAP برای پیگیری کبد چرب بعد از کاهش وزن یا تغییر رژیم غذایی هم کاربرد دارد.
اگر جواب کامل فیبرواسکن را در دست دارید، مطلب خواندن جواب فیبرواسکن کبد به شما کمک می‌کند بقیه اعداد گزارش را هم بشناسید.

تفاوت عدد CAP (dB/m) با عدد kPa در فیبرواسکن

در جواب فیبرواسکن معمولاً دو عدد اصلی وجود دارد و قاطی کردن آن‌ها یکی از رایج‌ترین اشتباه‌هاست:
عدد kPa یا LSM: سفتی کبد را بر حسب کیلوپاسکال نشان می‌دهد و به میزان فیبروز یا زخم کبد مربوط است. این عدد هرچه بالاتر باشد، احتمال فیبروز پیشرفته یا سیروز بیشتر است.
عدد CAP: میزان چربی کبد را بر حسب dB/m نشان می‌دهد و درباره فیبروز یا التهاب کبد چیزی نمی‌گوید.
پس ممکن است کسی CAP بالایی داشته باشد اما kPa طبیعی؛ یعنی کبدش چرب است ولی هنوز آسیب ساختاری جدی ندیده. برعکس هم ممکن است: CAP خیلی بالا نیست اما سفتی کبد زیاد است. از نظر پیش‌آگهی، عدد سفتی کبد (kPa) معمولاً اهمیت بیشتری دارد، چون فیبروز است که بیماری کبد را به سمت سیروز می‌برد. با این حال CAP بالا هشداری است که اگر جدی گرفته نشود، می‌تواند به التهاب و فیبروز برسد.
یک نکته دیگر: CAP نمی‌تواند تشخیص دهد که چربی کبد با التهاب همراه است یا نه (همان حالتی که قبلاً NASH و امروزه MASH نامیده می‌شود). برای این قضاوت، پزشک آزمایش آنزیم‌های کبدی و سایر شواهد را کنار CAP و kPa می‌گذارد.

عدد CAP نرمال چقدر است؟ محدوده‌های تقریبی کبد چرب

عدد CAP نرمال چقدر است؟ محدوده‌های تقریبی کبد چرب
عدد CAP معمولاً بین حدود ۱۰۰ تا ۴۰۰ dB/m گزارش می‌شود. مطالعات مختلف مرزهای کمی متفاوتی پیشنهاد کرده‌اند و همین باعث می‌شود جدول‌هایی که در اینترنت می‌بینید با هم یکی نباشند. به‌عنوان نمونه، یک فراتحلیل بزرگ (Karlas و همکاران، ۲۰۱۷) این مرزها را پیشنهاد کرده است:
  • کمتر از حدود ۲۴۸ dB/m: معمولاً چربی قابل‌توجهی در کبد نیست (S0).
  • حدود ۲۴۸ تا ۲۶۸ dB/m: کبد چرب خفیف (S1).
  • حدود ۲۶۸ تا ۲۸۰ dB/m: کبد چرب متوسط (S2).
  • بیشتر از حدود ۲۸۰ dB/m: کبد چرب شدید (S3).
برخی منابع و دستگاه‌ها مرزهای دیگری مثل ۲۳۸، ۲۶۰ و ۲۹۰ را به کار می‌برند و بعضی راهنماها برای اطمینان بیشتر، عددی حدود ۲۷۵ dB/m را برای تشخیص کبد چرب در نظر می‌گیرند. پس اگر عدد شما مثلاً ۲۵۵ است، در «ناحیه مرزی» قرار دارد و باید همراه با سایر یافته‌ها تفسیر شود، نه به‌تنهایی.
دانستن این نکته هم مفید است: CAP در تشخیص «وجود یا نبود» چربی دقیق‌تر است تا در جدا کردن دقیق گرید متوسط از شدید. تفاوت چند واحدی بین دو اندازه‌گیری هم معمولاً معنای بالینی ندارد.
برای آشنایی با گریدبندی کبد چرب، مطلب کدام گرید کبد چرب خطرناک است؟ را بخوانید.

چه عواملی روی عدد CAP اثر می‌گذارند؟

CAP یک اندازه‌گیری فیزیکی است و مثل هر تست دیگری، شرایط بیمار و نحوه انجام تست روی آن اثر دارد:
وزن و چربی دور شکم: در افراد با BMI بالا، عدد CAP به‌طور کلی بالاتر گزارش می‌شود. برای این افراد معمولاً از پروب XL استفاده می‌شود که برای فاصله بیشتر پوست تا کبد طراحی شده است.
دیابت: در بیماران دیابتی، هم احتمال کبد چرب بیشتر است و هم مطالعات نشان داده‌اند CAP کمی بالاتر گزارش می‌شود.
غذا خوردن قبل از تست: غذا جریان خون کبد را تغییر می‌دهد و می‌تواند به‌خصوص عدد سفتی کبد را بالا ببرد. به همین دلیل معمولاً چند ساعت ناشتایی (اغلب حدود ۳ ساعت) توصیه می‌شود.
کیفیت اندازه‌گیری: در گزارش، عددی به نام IQR هم می‌آید که پراکندگی اندازه‌گیری‌ها را نشان می‌دهد. IQR کمتر یعنی اندازه‌گیری‌ها به هم نزدیک‌تر و نتیجه قابل‌اعتمادتر است.
تجربه اپراتور: پیدا کردن محل درست بین دنده‌ها و ثبت تعداد کافی اندازه‌گیری معتبر، روی دقت جواب اثر مستقیم دارد.
آمادگی‌های لازم را در مطلب آمادگی‌های قبل از فیبرو اسکن کبد کامل توضیح داده‌ایم.

برای کبد چرب، CAP دقیق‌تر است یا سونوگرافی معمولی؟

سونوگرافی معمولی شکم هنوز اولین و در دسترس‌ترین روش بررسی کبد چرب است و علاوه بر چربی، کیسه صفرا، طحال، توده‌ها و سایر اندام‌ها را هم نشان می‌دهد. اما سونوگرافی در تشخیص چربی خفیف حساسیت کمتری دارد و گرید آن تا حدی به قضاوت پزشک بستگی دارد.
در مقابل، CAP مقدار عددی می‌دهد، چربی خفیف را بهتر نشان می‌دهد و برای مقایسه در طول زمان مناسب‌تر است. ضمن اینکه فیبرواسکن در همان جلسه سفتی کبد را هم می‌سنجد که سونوگرافی معمولی از آن ناتوان است. در عمل این دو روش مکمل یکدیگرند: سونوگرافی برای دیدن ساختار و ضایعات، و فیبرواسکن برای کمی کردن چربی و سفتی کبد.
اگر پزشک شما به بررسی سفتی کبد نیاز داشته باشد، ممکن است به جای فیبرواسکن، الاستوگرافی کبد با دستگاه سونوگرافی (روش SWE) را درخواست کند که هم‌زمان تصویر کبد را هم نشان می‌دهد.

اگر عدد CAP بالا بود چه باید کرد؟

اگر عدد CAP بالا بود چه باید کرد؟
بالا بودن CAP به این معنا نیست که کبد آسیب جدی دیده، اما نشان می‌دهد وقت تغییر است. اولین قدم مراجعه به پزشک برای بررسی کامل‌تر است: آزمایش آنزیم‌های کبدی، قند و چربی خون و ارزیابی عوامل خطر قلبی‌عروقی، چون کبد چرب اغلب همراه با مقاومت به انسولین، دیابت و چربی خون بالاست.

کارهایی که واقعاً اثر دارند

کاهش وزن تدریجی: کاهش حدود ۵ تا ۱۰ درصد وزن بدن در بسیاری از افراد چربی کبد را به‌طور محسوسی کم می‌کند.
فعالیت بدنی منظم: ورزش هوازی و مقاومتی حتی بدون کاهش وزن زیاد هم به کاهش چربی کبد کمک می‌کند.
اصلاح رژیم غذایی: کم کردن قند ساده، نوشابه و نوشیدنی‌های شیرین و غذاهای فرآوری‌شده، و پرهیز از الکل.
کنترل دیابت و چربی خون: طبق برنامه درمانی پزشک.
برای پیگیری، پزشک معمولاً تکرار فیبرواسکن را بعد از چند ماه تا یک سال پیشنهاد می‌کند تا روند تغییر CAP و kPa مشخص شود.
اگر دیابت دارید، مطلب اهمیت بررسی سلامت کبد در بیماران دیابتی را هم از دست ندهید.

جمع‌بندی؛ عدد CAP را چطور جدی بگیریم؟

جمع‌بندی؛ عدد CAP را چطور جدی بگیریم؟
عدد CAP در فیبرواسکن معیاری عددی و غیرتهاجمی از میزان چربی کبد است. عدد بالاتر یعنی چربی بیشتر، اما مرزهای «نرمال» تقریبی‌اند و به وزن، دیابت، نوع پروب و کیفیت اندازه‌گیری بستگی دارند. CAP را همیشه کنار عدد سفتی کبد (kPa) و آزمایش‌های خون ببینید و تفسیر نهایی را به پزشک بسپارید. خبر خوب این است که چربی کبد در بسیاری از افراد با تغییر سبک زندگی برگشت‌پذیر است و CAP راه خوبی برای دیدن این پیشرفت است.
مرکز تصویربرداری راد فیبرواسکن کبد در تهران را با گزارش هم‌زمان CAP و سفتی کبد انجام می‌دهد. دریافت مشاوره و رزرو نوبت در مرکز ما به‌سادگی از طریق دکمه دریافت نوبت یا تماس با شماره 02166126561 امکان‌پذیر است.

منابع
journal-of-hepatology.eu
pmc.ncbi.nlm.nih.gov

سوالات متداول

در بیشتر منابع، عدد CAP کمتر از حدود ۲۴۰ تا ۲۵۰ dB/m معمولاً به معنای نبود چربی قابل‌توجه در کبد است. مرزها بین مطالعات و دستگاه‌ها کمی متفاوت است و تفسیر نهایی باید توسط پزشک انجام شود.

عدد حدود ۲۸۰ تا ۳۰۰ dB/m و بالاتر در بیشتر جدول‌ها در محدوده کبد چرب شدید قرار می‌گیرد. البته شدت چربی به معنای شدت آسیب کبد نیست و باید عدد سفتی کبد (kPa) و آزمایش‌ها هم بررسی شوند.

CAP بر حسب dB/m میزان چربی کبد را نشان می‌دهد و kPa سفتی کبد یا میزان فیبروز را. این دو عدد مستقل از هم هستند و هر کدام اطلاعات جداگانه‌ای می‌دهند.

بله، در بسیاری از افراد کاهش وزن، ورزش منظم و اصلاح رژیم غذایی باعث کاهش چربی کبد و پایین آمدن عدد CAP می‌شود. برای پیگیری، فیبرواسکن معمولاً بعد از چند ماه تا یک سال تکرار می‌شود.

بله، معمولاً چند ساعت ناشتایی (اغلب حدود ۳ ساعت) توصیه می‌شود، چون غذا خوردن می‌تواند نتیجه به‌خصوص عدد سفتی کبد را تغییر دهد. مدت دقیق را هنگام نوبت‌گیری از مرکز بپرسید.