کیست‌های مادرزادی کلیه در نوزادان چه خطراتی به همراه دارد؟

کیست‌ های مادرزادی کلیه در نوزادان کیسه‌ای پر از مایع هستند که از بدو تولد در کلیه نوزاد وجود دارند و معمولاً در سونوگرافی دوران بارداری یا پس از تولد تشخیص داده می‌شوند. همه کیست‌ها خطرناک نیستند. برخی کاملاً بی‌خطرند و فقط نیاز به پیگیری دارند اما بعضی موارد می‌توانند جدی باشند.

موارد کم‌خطر

کیست منفرد ساده
معمولاً مشکلی ایجاد نمی‌کند
عملکرد کلیه طبیعی است
اغلب بدون درمان و فقط به صورت دوره‌ای پیگیری می‌شود

موارد پرخطر یا نیازمند بررسی دقیق

کلیه پلی‌کیستیک مادرزادی
می‌تواند عملکرد کلیه را کاهش دهد
گاه ارثی است
نیاز به پیگیری طولانی‌مدت دارد

کلیه دیسپلاستیک کیستیک
کلیه به‌طور کامل رشد طبیعی ندارد
ممکن است فقط یک کلیه درگیر باشد
اگر کلیه مقابل سالم باشد معمولاً خطر جدی ندارد

کیست‌های دوطرفه یا همراه با علائم
مانند فشار خون بالا
عفونت ادراری مکرر
کاهش رشد نوزاد

علائمی که نباید نادیده گرفت

عفونت‌های مکرر ادراری
کاهش دفع ادرار
ورم صورت یا پاها
فشار خون بالا در نوزاد

برای تشخیص این عارضه در نوزادان روش‌های مختلفی وجود دارد که معمولاً پس از مشاهده علائم مشکوک یا در غربالگری‌های دوره‌ای انجام می‌شود. در ادامه این روش‌ها را به‌صورت گام‌به‌گام شرح می‌دهیم:

سونوگرافی (اولتراسوند)

روش کار: استفاده از امواج صوتی با فرکانس بالا برای ایجاد تصاویر از کلیه‌ها و ساختارهای داخلی.
مزایا: بدون درد، بدون تابش، غیرتهاجمی و قابل انجام بلافاصله پس از تولد.
کاربرد: شناسایی اندازه، تعداد، محل و ویژگی‌های کیست‌ها (مثلاً ساده یا پیچیده).
چنانچه قصد انجام سونوگرافی کودکان در تهران را دارید می‌توانید به مرکز تصویربرداری مجهز و ایمن راد مراجعه کنید. والدین می‌توانند با مراجعه به این مرکز از تشخیص دقیق و به‌موقع مشکلات کلیوی و سایر اندام‌های نوزادان اطمینان حاصل کنند.

اسکن هسته‌ای کلیه (DMSA یا MAG3)

روش کار: تزریق رادیوایزوتوپ و تصویربرداری با دوربین گاما.
کاربرد: ارزیابی عملکرد کلیه، تشخیص بافت اسکار و تفکیک عملکرد بین دو کلیه.
مزایا: حساسیت بالا برای بررسی عملکرد.

آزمایش‌های خون و ادرار

خون: اندازه‌گیری کراتینین و اوره برای ارزیابی عملکرد کلیه.
ادرار: بررسی پروتئین، خون، کریستال‌ها و عفونت‌های ادراری.

غربالگری پیش از تولد (پره‌ناتال)

سونوگرافی جنین: در سه‌ماهه دوم یا سوم بارداری کیست‌های بزرگ کلیه قابل مشاهده هستند.
پیگیری پس از تولد: در صورت مشاهده کیست در جنین سونوگرافی تکمیلی پس از تولد انجام می‌شود.

الگوریتم تشخیصی معمول

شک بالینی (علائم مانند توده شکمی، عفونت ادراری مکرر و فشار خون بالا در نوزاد).
سونوگرافی اولیه به‌عنوان روش غربالگری و تشخیص اولیه.
در صورت نیاز به جزئیات بیشتر یا ارزیابی عملکرد اسکن هسته‌ای یا MRI.
در موارد پیچیده یا شک به بدخیمی سی‌تی اسکن یا بیوپسی.

نکات مهم
سونوگرافی معمولاً اولین و بی‌خطرترین روش است.
انتخاب روش به اندازه کیست، علائم نوزاد، سن و شرایط کلی بستگی دارد.
در بسیاری از موارد کیست‌های ساده و کوچک نیاز به پیگیری منظم سونوگرافی دارند و خودبه‌خود بهبود می‌یابند.

علل ایجاد کیست کلیه مادرزادی در نوزادان معمولاً به اختلالات دوران رشد جنینی برمی‌گردد. مهم‌ترین دلایل عبارت‌اند از:

اختلال در تکامل کلیه در دوران جنینی
در اوایل بارداری ممکن است روند طبیعی تشکیل نفرون‌ها دچار مشکل شود و کیست ایجاد گردد.

علل ژنتیکی و ارثی
برخی بیماری‌ها مانند کلیه پلی‌کیستیک مادرزادی به‌صورت ارثی (اتوزومال غالب یا مغلوب) منتقل می‌شوند.

دیسپلازی کلیه
در این حالت بافت کلیه به‌طور طبیعی شکل نمی‌گیرد و به‌جای آن کیست‌های متعدد تشکیل می‌شود.

انسداد مجاری ادراری جنین
انسداد در مسیر خروج ادرار می‌تواند باعث تجمع مایع و ایجاد کیست در کلیه شود.

اختلال در خون‌رسانی کلیه جنین
کاهش یا اختلال در جریان خون کلیه در دوران جنینی می‌تواند رشد طبیعی کلیه را مختل کند.

عوامل مادر در دوران بارداری
برخی عفونت‌ها مصرف داروهای خاص یا بیماری‌های زمینه‌ای مادر مانند دیابت کنترل‌نشده می‌توانند نقش داشته باشند.

در مجموع بیشتر کیست‌های کلیه مادرزادی نتیجه اختلالات رشدی و ژنتیکی هستند و معمولاً ارتباطی با مراقبت‌های پس از تولد ندارند. تشخیص زودهنگام با سونوگرافی به تصمیم‌گیری درمانی مناسب کمک می‌کند.

مراقبت‌های نوزاد مبتلا به کیست کلیه به نوع کیست درگیری یک یا دو کلیه و وضعیت عملکرد کلیه بستگی دارد. در بیشتر موارد این مراقبت‌ها ساده و پیشگیرانه هستند. موارد مهم عبارت‌اند از:

پیگیری منظم پزشکی
پیگیری منظم پزشکی نقش مهمی در مراقبت از نوزادان مبتلا به کیست‌های کلیه دارد و شامل ویزیت‌های دوره‌ای توسط فوق‌تخصص کلیه کودکان انجام سونوگرافی‌های منظم برای بررسی تغییرات اندازه و تعداد کیست‌ها و همچنین پایش مداوم رشد و وزن نوزاد به‌منظور ارزیابی وضعیت عمومی سلامت او است.

بررسی و پایش عملکرد کلیه
برای بررسی و پایش عملکرد کلیه معمولاً از آزمایش خون به‌منظور اندازه‌گیری کراتینین و اوره استفاده می‌شود. همچنین آزمایش ادرار برای تشخیص وجود عفونت، پروتئین یا خون در ادرار انجام می‌گیرد و در برخی موارد خاص نیز اسکن کلیه درخواست می‌شود تا عملکرد هر کلیه به‌صورت جداگانه ارزیابی شود.

پیشگیری و کنترل عفونت ادراری
پیشگیری و کنترل عفونت ادراری در نوزادان و کودکان شامل توجه به علائمی مانند تب، بی‌قراری، کم‌اشتهایی یا بوی بد ادرار است. همچنین تعویض به‌موقع پوشک و رعایت بهداشت ناحیه تناسلی نقش مهمی در کاهش خطر عفونت دارد و در صورت نیاز مصرف آنتی‌بیوتیک باید فقط با تجویز پزشک انجام شود.

کنترل فشار خون
کنترل فشار خون باید به‌صورت دوره‌ای اندازه‌گیری شود حتی در نوزادان. در صورت مشاهده افزایش فشار خون، تشخیص و شروع درمان زودهنگام ضروری است تا از بروز عوارض بعدی جلوگیری شود.

تغذیه مناسب نوزاد
در صورت امکان تغذیه با شیر مادر بهترین و مناسب‌ترین انتخاب برای نوزاد است. در برخی شرایط خاص ممکن است نیاز به تنظیم مقدار مایعات یا رژیم غذایی وجود داشته باشد که این موضوع باید حتماً با نظر پزشک انجام شود.

مصرف داروها طبق دستور پزشک
مصرف داروها باید کاملاً طبق دستور پزشک انجام شود و از مصرف خودسرانه هرگونه دارو خودداری گردد زیرا برخی داروها به‌ویژه بعضی مسکن‌ها می‌توانند به کلیه‌ها آسیب برسانند.

توجه به علائم هشداردهنده
در صورت مشاهده علائم هشداردهنده‌ای مانند کاهش یا قطع ادرار، ورم صورت، پلک‌ها یا پاها، تب بی‌دلیل، استفراغ مکرر، بی‌حالی شدید یا عدم افزایش وزن مناسب لازم است بدون تأخیر به پزشک مراجعه شود.

کیست‌ های مادرزادی کلیه در نوزادان معمولاً به دلیل اختلالات رشدی یا عوامل ژنتیکی ایجاد می‌شوند و در بیشتر موارد خطرناک نیستند. تشخیص اغلب با سونوگرافی انجام می‌شود که روشی ایمن و قابل‌اعتماد برای نوزادان است. بیشتر نوزادان فقط به پیگیری منظم، کنترل عملکرد کلیه و پیشگیری از عفونت ادراری نیاز دارند. با تشخیص زودهنگام و مراقبت صحیح اغلب نوزادان رشد طبیعی و بدون عارضه خواهند داشت.
تشخیص دقیق و به‌موقع کیست کلیه در نوزادان نقش مهمی در حفظ سلامت آینده کودک دارد. مراجعه به مراکز مجهز و تخصصی مانند مرکز رادیولوژی و سونوگرافی راد و حضور کادر باتجربه این اطمینان را به والدین می‌دهد که فرآیند تشخیص با دقت بالا ایمنی کامل و آرامش خاطر انجام می‌شود. برای انجام سونوگرافی کودکان کافی است از طریق دکمه دریافت نوبت در وب‌سایت راد اقدام کنید یا برای راهنمایی و هماهنگی سریع با شماره تماس 02166126561 تماس بگیرید. کارشناسان راد شما را در کوتاه‌ترین زمان برای مراجعه و انجام تصویربرداری راهنمایی خواهند کرد.


منابع
sciencedirect.com
pubs.rsna.org