آیا آرتروز اولیه با رادیوگرافی ساده قابل تشخیص است؟

آرتروز اولیه به فرسایش تدریجی غضروف مفصل گفته می‌شود که معمولاً به‌صورت تدریجی و با علائمی مانند درد خفیف، خشکی صبحگاهی و کاهش دامنه حرکتی شروع می‌شود. اهمیت تشخیص زودهنگام آرتروز در این است که در مراحل اولیه هنوز امکان کنترل پیشرفت بیماری وجود دارد و می‌توان با انجام درمان‌های غیرتهاجمی از بروز آسیب شدید جلوگیری کرد.

رادیوگرافی ساده یکی از رایج‌ترین و در دسترس‌ترین روش‌های تصویربرداری مفاصل است. اما سؤال اصلی این است که آیا این روش می‌تواند آرتروز در مراحل اولیه را نشان دهد یا خیر. رادیولوژی درواقع استخوان را نشان می‌دهد نه غضروف را. چون آرتروز اولیه بیشتر از غضروف و بافت نرم شروع می‌شود رادیولوژی در این مرحله تغییرات آشکاری را نشان نمی‌دهد. تنها زمانی که فاصله مفصلی کم شود یا استخوان دچار استئوفیت گردد آرتروز در رادیولوژی قابل تشخیص می‌شود.

اگرچه رادیولوژی ساده در تشخیص آرتروز اولیه محدودیت دارد اما در مراحل بعدی بسیار کاربردی می‌شود. پزشک در مواردی مانند درد مزمن زانو یا دست، تغییر شکل مفصل، سابقه ضربه یا محدودیت شدید حرکتی رادیولوژی را تجویز می‌کند. رادیولوژی همچنین برای بررسی روند پیشرفت بیماری در طی زمان مناسب است. این روش به پزشک اجازه می‌دهد میزان تنگ شدن فضای مفصلی، وجود خارهای استخوانی و سفتی استخوان زیر غضروف را ببیند. حتی در شرایطی که آرتروز اولیه با سونوگرافی یا ام‌آرآی تشخیص داده شده باشد انجام رادیولوژی برای تکمیل بررسی ساختاری مفصل ضروری است. اگر قصد انجام رادیولوژی در بلوار کشاورز را دارید می‌توانید به مرکز تصویربرداری راد با تجهیزات پیشرفته مراجعه کنید.

مهم‌ترین این علائم عبارتند از:

کاهش ضخامت غضروف

غضروف مفصلی یکی از اولین بخش‌هایی است که در آرتروز دچار آسیب می‌شود. اما چون غضروف در رادیوگرافی مستقیم قابل مشاهده نیست کاهش ضخامت آن در مراحل اولیه اصلاً دیده نمی‌شود. تنها زمانی که تخریب غضروف باعث کاهش قابل‌ توجه فاصله مفصل شود نشانه‌ها در عکس ساده قابل تشخیص می‌شوند. این اتفاق معمولاً در مراحل متوسط یا پیشرفته بیماری رخ می‌دهد نه در آرتروز اولیه. به همین دلیل پزشکان برای بررسی ضخامت غضروف بیشتر از سونوگرافی یا ام آر آی استفاده می‌کنند.

التهاب بافت نرم اطراف مفصل

التهاب یکی از اولین واکنش‌هایی است که در آرتروز اتفاق می‌افتد؛ از جمله التهاب سینوویوم، کپسول مفصلی یا تجمع مایع در مفصل. رادیولوژی به دلیل ماهیت تصویربرداری بر پایه اشعه ایکس توانایی تفکیک بافت نرم و مایع را ندارد. در نتیجه التهاب که یکی از مهم‌ترین نشانه‌های آرتروز اولیه است در عکس ساده کاملاً مخفی می‌ماند. این در حالی است که سونوگرافی می‌تواند حتی کوچک‌ترین التهاب را نشان دهد و به همین دلیل دقت بیشتری در مراحل اولیه دارد.

آسیب‌های کوچک استخوانی

در آرتروز اولیه ممکن است میکرو شکستگی‌ها، تغییرات کوچک در بافت استخوان زیر غضروف یا ادم استخوانی ایجاد شود. این تغییرات بسیار ظریف بوده و رادیولوژی توان تشخیص آن‌ها را ندارد. چنین ضایعاتی فقط در ام آر آی مشخص می‌شوند. درواقع بسیاری از بیماران با درد قابل‌ توجه مفصل رادیوگرافی نرمال دارند اما ام آر آی آن‌ها نشان‌دهنده آسیب‌های فشاری یا التهاب استخوانی است.

تغییرات بسیار کوچک استئوفیت‌ها

استئوفیت‌ها یا خارهای استخوانی از علائم اصلی آرتروز هستند اما در مراحل اولیه بسیار کوچک‌اند و هنوز در حدی نیستند که در عکس ساده تشخیص داده شوند. تنها زمانی که اندازه آن‌ها بزرگ‌تر شود رادیولوژی قادر به ثبتشان خواهد بود. در مقابل سونوگرافی حتی استئوفیت‌های کوچک را تشخیص می‌دهد و در برخی مفاصل مانند انگشتان دست دقت بسیار بالایی دارد.

ضعف اولیه رباط‌ها و بافت‌های نگهدارنده

در آرتروز اولیه ممکن است رباط‌ها کمی شل شوند یا بافت‌های اطراف مفصل دچار تغییرات ابتدایی شوند. این موارد در رادیوگرافی هیچ نشانه‌ای ندارند. اما ام آر آی می‌تواند حتی آسیب‌های اولیه رباط و بافت‌های نرم را نیز نشان دهد.

کاهش کیفیت غضروف بدون کاهش فاصله مفصل

در مراحل ابتدایی ممکن است غضروف دچار نرمی یا ناهمواری شود اما هنوز ضخامت آن کم نشده باشد. چون رادیولوژی فقط کاهش فاصله را نشان می‌دهد این مشکلات را به‌طور کامل از دست می‌دهد. ام آر آی بهترین روش برای تشخیص چنین تغییراتی است.

استفاده از روش‌های تصویربرداری تکمیلی برای تشخیص دقیق و زودهنگام اهمیت زیادی دارد. سایر روش های تشخیص عبارتند از:

سونوگرافی

سونوگرافی یکی از مهم‌ترین روش‌ها در ارزیابی آرتروز اولیه است. این روش می‌تواند ضخامت غضروف، التهاب سینوویوم، افیوژن مفصلی، استئوفیت‌های کوچک و حتی آسیب‌های ریز اطراف مفصل را با دقت بالا نشان دهد. سونوگرافی همچنین این مزیت را دارد که در لحظه عملکرد و حرکت مفصل را نیز بررسی می‌کند و در تشخیص التهاب بسیار حساس است.

ام آر آی

ام آر آی دقیق‌ترین ابزار برای بررسی ساختارهای عمقی مفصل است. این روش قادر است کوچک‌ترین آسیب‌های غضروفی، ادم استخوانی، میکرو شکستگی‌ها، التهاب بافت نرم و تغییرات رباط‌ها و منیسک را شناسایی کند. اگر بیمار علائم واضحی دارد اما رادیوگرافی طبیعی است ام آر آی بهترین انتخاب برای تشخیص زودهنگام آرتروز محسوب می‌شود.

سی تی اسکن

در حالی که سی تی اسکن برای مرحله اولیه آرتروز به اندازه ام آر آی ضروری نیست اما در نمایش جزئیات استخوان و بررسی ناهنجاری‌های ساختاری بسیار دقیق عمل می‌کند. این روش بیشتر در موارد پیچیده، انحراف مفصل یا وجود ضایعات استخوانی مشکوک استفاده می‌شود.

سنجش تراکم استخوان

اگرچه این روش مستقیماً آرتروز را تشخیص نمی‌دهد اما در بیمارانی که همزمان در معرض پوکی استخوان هستند اهمیت زیادی دارد. ضعف استخوان می‌تواند درد و پیشرفت آرتروز را شدیدتر کند و بررسی همزمان این پارامتر کمک‌کننده است.

آزمایش‌های خون

آرتروز اولیه معمولاً تغییرات خونی ایجاد نمی‌کند اما آزمایش خون برای رد بیماری‌های مشابه مانند روماتیسم مفصلی ضروری است. بررسی شاخص‌های التهابی نیز به پزشک کمک می‌کند تا وضعیت مفصل را بهتر ارزیابی کند.
این روش‌ها در کنار یکدیگر امکان تشخیص دقیق‌تر و سریع‌تر آرتروز اولیه را فراهم می‌کنند.

رادیوگرافی ساده ابزاری کاربردی و رایج در ارزیابی بیماران مبتلا به مشکلات مفصلی است اما در تشخیص آرتروز اولیه دقت کافی ندارد. چون این مرحله از بیماری بیشتر شامل تغییرات در غضروف و بافت نرم است روش‌هایی مانند سونوگرافی و ام‌آرآی دقیق‌تر عمل می‌کنند. رادیوگرافی زمانی بهترین عملکرد را دارد که آرتروز وارد مراحل متوسط یا شدید شده باشد و تغییرات استخوانی قابل مشاهده شوند. بنابراین برای تشخیص دقیق باید براساس شرایط بیمار از ترکیب روش‌های تصویربرداری استفاده شود.
مرکز راد بهترین تصویربرداری بلوار کشاورز با استفاده از تجهیزات پیشرفته تصویربرداری امکان تشخیص دقیق و مرحله‌به‌مرحله بیماری‌های مفصلی از جمله آرتروز را فراهم کرده است. ما تلاش می‌کنیم تا بیماران در کوتاه‌ترین زمان بهترین نوع تصویربرداری را دریافت کنند و پزشک بتواند با اطلاعات کامل‌تری درمان را آغاز کند. اگر با درد مفصلی یا علائم اولیه آرتروز روبه‌رو هستید می‌توانید از طریق دکمه دریافت نوبت یا شماره تماس 02166126561 برای رزرو نوبت اقدام کنید.


منابع
onlinelibrary.com
mayoclinic.org