T-Scoreو Z-Score در سنجش تراکم استخوان چه معنایی دارد؟

شاخص T

نحوه تفسیر
اگر عدد در بازه طبیعی باشد: تراکم استخوان در وضعیت ایمن قرار دارد و نیازی به درمان دارویی نیست.
اگر در بازه استئوپنی باشد: زنگ هشداری است که نشان می‌دهد بافت استخوانی در حال ضعیف شدن است. در این حالت معمولاً با اصلاح رژیم غذایی مصرف کلسیم و ویتامین D و ورزش می‌توان جلوی پیشرفت آن را گرفت.
اگر در بازه استئوپروز باشد: بافت داخلی استخوان بسیار نازک و اسفنجی شده است. این وضعیت نیاز قطعی به درمان دارویی تحت نظر پزشک دارد تا از شکستگی‌های لگن و مهره‌های کمر جلوگیری شود.
عواملی که باعث افت می‌شوند
روند طبیعی افزایش سن و افت ساخت استخوان
یائسگی و افت ناگهانی هورمون استروژن در خانم‌ها
کمبود طولانی‌مدت کلسیم و ویتامین D در برنامه غذایی
کم‌تحرکی مفرط و نداشتن فعالیت‌های بدنی تحمل‌کننده وزن (مثل پیاده‌روی)
سابقه ژنتیکی و خانوادگی پوکی استخوان و مصرف دخانیات
نمره T برای چه افرادی معیار اصلی است؟
زنان یائسه (خانم‌های بالای ۵۰ سال)
مردان در رده سنی ۵۰ سال به بالا
سالمندانی که سابقه شکستگی با ضربه بسیار خفیف داشته‌اند.

شاخص Z

نحوه تفسیر
اگر عدد بالاتر از ۲.۰- باشد: کاهش تراکم استخوان ناشی از بیماری خاصی نیست و به عنوان افت متناسب با سن یا ژنتیک طبیعی بدن تلقی می‌شود.
اگر عدد برابر یا کمتر از ۲.۰- باشد: در گزارش آزمایش اصطلاحاً گفته می‌شود تراکم استخوان «کمتر از حد مورد انتظار برای سن» است. در این شرایط پزشک به دنبال یک عامل مخرب پنهان یا بیماری زمینه‌ای می‌گردد که استخوان‌سازی را مختل کرده است.
عواملی که باعث افت می‌شوند
پرکاری تیروئید یا پرکاری غدد پاراتیروئید
مصرف طولانی‌مدت داروهای کورتونی (پردنیزولون، دگزامتازون و غیره)
بیماری‌های گوارشی که مانع جذب املاح می‌شوند (مانند سلیاک یا جراحی‌های چاقی)
بیماری‌های مزمن کبدی نارسایی کلیوی یا روماتیسم مفصلی
فقر شدید و حاد ویتامین D یا نارسایی‌های هورمونی جنسی در جوانی
نمره Z برای چه افرادی معیار اصلی است؟
کودکان و نوجوانان در سنین رشد (زیر ۲۰ سال)
زنان جوان قبل از شروع سن یائسگی
مردان جوان و میانسال با سن کمتر از ۵۰ سال

کاهش تدریجی قد و خمیدگی قامت (قوز پشتی): با ضعیف شدن و کاهش ارتفاع مهره‌های ستون فقرات قامت فرد به تدریج کوتاه شده و ستون فقرات به دلیل تحمل‌ناپذیری فشار به سمت جلو خمیدگی (قوز) پیدا می‌کند. این تغییر فیزیکی علاوه بر مشکل ظاهری به تنگی فضای قفسه سینه و اختلال در تنفس نیز منجر می‌شود.
شکستگی مچ دست یا لگن با زمین‌خوردن‌های ساده: در اثر کاهش تراکم استحکام استخوان به قدری کم می‌شود که حتی سقوط‌های جزئی یا ضربه‌های ناچیز می‌توانند منجر به شکستگی‌های خرد در مچ دست یا لگن شوند. شکستگی لگن از خطرناک‌ترین عوارض این بیماری است که فرد را با چالش‌های حرکتی جدی و گاهی ناتوانی طولانی‌مدت روبرو می‌کند.
شکستگی مهره‌های کمر هنگام بلند کردن اجسام نه‌چندان سنگین: زمانی که تراکم استخوان به سطح بحرانی می‌رسد مهره‌های کمر دیگر توانایی تحمل فشارهای روزمره را ندارند و حتی هنگام جابه‌جایی یک جسم سبک دچار شکستگی‌های فشاری می‌شوند. این اتفاق معمولاً با دردهای شدید و ناگهانی همراه است که فرد را زمین‌گیر کرده و کیفیت زندگی او را به شدت کاهش می‌دهد.

کاهش فشار مکانیکی روی اسکلت: با افت شدید وزن بار وزنی که همیشه روی استخوان‌ها قرار داشت برداشته می‌شود؛ استخوان‌ها برای تحریک و ساخت سلول‌های جدید به این فشار طبیعی نیاز دارند و با نبود آن تراکم خود را از دست می‌دهند.
افت توده عضلانی (سارکوپنی): کاهش وزن سریع باعث تحلیل عضلات می‌شود؛ عضلات تکیه‌گاه اصلی استخوان هستند و انقباض آن‌ها محرک اصلی حفظ تراکم مواد معدنی استخوان است.
بهم‌ریختگی هورمون‌ها (به‌ویژه استروژن) : بافت چربی بدن در ترشح و تنظیم هورمون‌های جنسی (مانند استروژن) نقش دارد؛ کاهش ناگهانی چربی باعث افت شدید این هورمون‌ها و در نتیجه شروع تخریب سریع بافت استخوان می‌شود.
کمبود مواد مغذی ضروری استخوان‌ساز : رژیم‌های سخت معمولاً با فقر شدید کلسیم پروتئین منیزیم و ویتامین D همراه هستند که مواد خام ساخت و ترمیم بافت استخوانی را قطع می‌کنند.
افزایش ترشح هورمون کورتیزول: گرسنگی مفرط و استرس ناشی از رژیم‌های سختگیرانه سطح هورمون کورتیزول را بالا می‌برد که این هورمون مستقیماً تخریب استخوان را سرعت می‌بخشد.