آیا سونوگرافی مکرر به جنین آسیب می‌زند؟

سونوگرافی مکرر در دوران بارداری دغدغه‌ای است که بسیاری از مادران با آن روبرو هستند و به دنبال کسب اطمینان درباره سلامت جنین خود می‌باشند. این روش تصویربرداری برخلاف عکس‌برداری با اشعه ایکس، از امواج صوتی استفاده می‌کند که هیچ‌گونه تابش یونیزان یا خطری برای جنین ندارد. متخصصان زنان و زایمان از اولتراسوند به عنوان ابزاری ایمن برای پایش مداوم وضعیت رشد و سلامت جنین بهره می‌برند و آن را روشی کاملاً استاندارد می‌دانند. با وجود ایمن بودن این تکنولوژی انجام اولتراسوند غیرضروری توصیه نمی‌شود و بهتر است بر اساس صلاحدید پزشک و در موارد لازم انجام شود. رعایت این چارچوب منطق آرامش خاطر را برای مادران به ارمغان می‌آورد.
ارائه خدمات سونوگرافی در روزهای پنجشنبه با پیشرفته‌ترین تجهیزات روز دنیا در مرکز تصویربرداری راد فرصتی ایده‌آل و مطمئن برای مادران شاغل است تا غربالگری‌های حساس حاملگی را بدون دغدغه تداخل کاری و با آرامش خاطر انجام دهند.

بارداری‌های پرخطر و ضرورت‌های پزشکی

در برخی موارد پزشک متخصص تشخیص می‌دهد که وضعیت حاملگی نیاز به مراقبت‌های دقیق‌تری دارد. در این شرایط «مکرر بودن» اولتراسوند نه به معنای آسیب بلکه ابزاری حیاتی برای پایش لحظه‌ای سلامت مادر و جنین است. دلایل اصلی انجام اولتراسوند بیشتر در بارداری‌های پرخطر عبارتند از:
بارداری‌های چندقلو: مادرانی که دوقلو یا چندقلو باردار هستند به دلیل بالا بودن احتمال بروز عوارضی مانند سندرم انتقال خون بین دوقلوها (TTTS) یا محدودیت رشد یکی از جنین‌ها نیاز به ارزیابی‌های منظم و متوالی دارند.
بیماری‌های زمینه‌ای مادر: مادرانی که به دیابت حاملگی فشار خون بالا بیماری‌های کلیوی یا قلبی مبتلا هستند باید وضعیت خون‌رسانی جفت و سلامت جنین را به‌صورت دوره‌ای چک کنند تا از هرگونه مشکل در رشد جنین پیشگیری شود.
ناهنجاری‌های جفت: تشخیص جایگاه غیرطبیعی جفت (مانند جفت سرراهی) یا چسبندگی‌های جفت نیازمند پیگیری‌های مستمر با اولتراسوند است تا زمان دقیق زایمان و روش ایمن برای آن مشخص گردد.
محدودیت رشد داخل رحمی (IUGR): اگر پزشک تشخیص دهد که جنین مطابق با سن حاملگی خود وزن‌گیری نمی‌کند سونوگرافی‌های داپلر مکرر برای بررسی میزان جریان خون بند ناف و سلامت جنین ضرورت پیدا می‌کند.
سابقه بارداری‌های ناموفق: در مادرانی که سابقه زایمان زودرس سقط مکرر یا مشکلات کروموزومی در بارداری‌های قبلی داشته‌اند پزشک برای اطمینان از سیر طبیعی حاملگی فعلی فواصل زمانی اولتراسوند را کوتاه‌تر در نظر می‌گیرد.
________________________________________

اولتراسوند روتین

علاوه بر موارد پرخطر در یک حاملگی کاملاً سالم نیز چندین «ایستگاه بازرسی» وجود دارد که انجام اولتراسوند در آن‌ها بخشی از مراقبت‌های استاندارد است. این اولتراسوند برای اطمینان از سلامت رشد جنین و مطابقت آن با سن حاملگی انجام می‌شوند و شامل موارد زیر هستند:
تعیین سن حاملگی (اوایل بارداری): این اولتراسوند معمولاً در سه ماهه اول برای تأیید زنده بودن جنین ضربان قلب و تعیین دقیق سن حاملگی انجام می‌شود تا زمان‌بندی‌های بعدی حاملگی به درستی محاسبه شود.
غربالگری NT (هفته ۱۱ تا ۱۳): هدف اصلی این اولتراسوند بررسی ضخامت پشت گردن جنین برای ارزیابی ریسک برخی اختلالات کروموزومی است. این یکی از کلیدی‌ترین مراحل بررسی سلامت ساختاری جنین در ابتدای شکل‌گیری است.
آنومالی یا بررسی ساختاری (هفته ۱۸ تا ۲۲): در این مرحله پزشک تمامی اعضای بدن جنین شامل قلب کلیه‌ها مغز ستون فقرات و اندام‌ها را با دقت بررسی می‌کند تا از سلامت ساختاری کامل جنین اطمینان حاصل کند.
بررسی رشد و وضعیت جنین (سه ماهه سوم): در هفته‌های پایانی حاملگی اولتراسوند برای بررسی میزان مایع آمنیوتیک وزن جنین و وضعیت قرارگیری او (بریچ یا سفالیک) انجام می‌شود تا پزشک بتواند بهترین تصمیم را برای نحوه زایمان بگیرد.

فرکانس بسیار بالای امواج صوتی (اولتراسوند)

دستگاه‌های اولتراسوند از امواجی با فرکانس مگاهرتز استفاده می‌کنند که بسیار فراتر از دامنه شنوایی گوش انسان است. دستگاه شنوایی جنین، حتی پس از تکامل در سه‌ماهه دوم و سوم تنها قادر به شنیدن اصوات بم و با فرکانس پایین مانند صدای ضربان قلب یا صدای بم گوارش مادر است. این امواج به دلیل فرکانس مافوق صوت هیچ‌گونه سیگنال صوتی قابل‌تشخیصی در سیستم عصبی شنوایی جنین تولید نمی‌کنند. در نتیجه امواج اولتراسوند برای جنین کاملاً ناشنوا خاموش و غیرقابل ادراک باقی می‌مانند.

نقش مایع آمنیوتیک به عنوان ضربه‌گیر طبیعی

جنین در تمام طول دوران حاملگی درون کیسه آمنیوتیک و در احاطه کامل مایعی به همین نام شناور و معلق است. این مایع علاوه بر تسهیل حرکت به عنوان یک عایق فیزیکی جاذب شوک و تعدیل‌کننده فشار عمل می‌کند. هنگام تابش امواج صوتی این مایع مانع از تمرکز انرژی فیزیکی بر روی یک نقطه خاص از بدن جنین می‌شود. بنابراین هرگونه ارتعاش یا نیروی نوسانی پیش از آنکه بتواند بدن جنین را بلرزاند در ساختار مایع هیدروستاتیک خنثی و پراکنده می‌گردد.

فشار مکانیکی پروب (ترانسدیوسر) بر جدار شکم مادر

حرکاتی که مادران باردار اغلب در حین انجام اولتراسوند احساس می‌کنند ناشی از امواج صوتی نیست بلکه پاسخی به فشار فیزیکی است. پزشک متخصص برای ایجاد تماس مناسب و ثبت تصاویر دقیق مجبور است پروب دستگاه را روی پوست شکم بلغزاند و اندکی فشار دهد. این تغییر فشار خارجی از دیواره شکم و رحم عبور کرده و فضای فیزیکی جنین را کمی تغییر می‌دهد یا موقعیت او را دستکاری می‌کند. جنین در واکنش به این لمس و جابه‌جایی مکانیکی حرکت می‌کند نه به دلیل دریافت لرزش ناشی از امواج.

عدم تحریک گیرنده‌های حسی و لمسی پوست جنین

پوست جنین مجهز به گیرنده‌های لمسی است که به ارتعاشات با فرکانس پایین مکانیکی پاسخ می‌دهند اما اولتراسوند ماهیتی فشاری و مافوق صوت دارد. امواج اولتراسوند بدون اینکه باعث نوسان محسوس سطح پوست یا تحریک گیرنده‌های حس عمقی شوند از میان بافت‌های نرم عبور می‌کنند. این تحریک میکروسکوپی آن‌قدر ناچیز و خارج از توان ادراک گیرنده‌هاست که هیچ پتانسیل عملی در رشته‌های عصبی جنین ایجاد نمی‌کند. به همین خاطر جنین اصلاً حس غلغلک مورمور شدن یا احساس لرزش روی بدن خود را تجربه نخواهد کرد.

نبود شواهد فیزیولوژیک از درد تنش یا استرس عصبی

بررسی‌های پزشکی مبتنی بر ضربان قلب و الگوهای حرکتی جنین حین اولتراسوند نشان می‌دهد که هیچ تغییر هشداردهنده‌ای رخ نمی‌دهد. در صورت وجود ارتعاش آزاردهنده یا درد سیستم خودمختار جنین با افزایش ناگهانی ضربان قلب یا ترشح هورمون‌های استرس واکنش نشان می‌داد. با این حال ثبت ریتم قلبی و حرکات تنفسی نشان می‌دهد جنین در طول تصویربرداری در یک آرامش فیزیولوژیک نرمال به سر می‌برد. تمام پژوهش‌های بالینی تایید می‌کنند که جنین اولتراسوند را به عنوان یک تجربه ارتعاشی دردناک یا تحریک‌آمیز ادراک نمی‌کند.

با تکیه بر شواهد بالینی و اصول بیوفیزیک صوت می‌توان با اطمینان گفت که جنین درون رحم به هیچ عنوان ارتعاش لرزش یا صدایی از دستگاه اولتراسوند حس نمی‌کند. فرکانس امواج اولتراسوند فراتر از محدوده شنوایی جنین است و وجود لایه محافظ مایع آمنیوتیک جنین را در یک محیط کاملاً ایمن و عایق‌بندی‌شده قرار می‌دهد. حرکات یا تغییر موقعیت جنین در زمان تصویربرداری، صرفاً یک واکنش طبیعی به فشار ملایم پروب روی شکم مادر یا تغییر وضعیت فیزیکی است و نشانه استرس درد یا آزار جنین نیست. مرکز راد به‌عنوان بهترین تصویربرداری در مرکز تهران با بهره‌گیری از پزشکان متخصص و مجرب سلامت جنین را با بالاترین دقت بررسی کرده و تشخیصی قطعی و بدون خطا را برای مادران باردار تضمین می‌کند. دریافت مشاوره و رزرو نوبت در مرکز ما به‌سادگی از طریق دکمه دریافت نوبت یا تماس با شماره 02166126561 امکان‌پذیر است.

منابع
vinmec.com
healthcare.utah.edu