تا چه سنی پای ضربدری کودک طبیعی است؟

پای ضربدری (زانوی ایکس) در بسیاری از کودکان بخشی طبیعی از روند رشد استخوان‌ها محسوب می‌شود و معمولاً جای نگرانی ندارد.

روند طبیعی رشد پاها

تولد تا حدود ۲ سالگی: پاها اغلب کمی پرانتزی هستند (طبیعی است)
حدود ۲ تا ۳ سالگی: پاها کم‌کم صاف می‌شوند
حدود ۳ تا ۶ سالگی: پای ضربدری ظاهر می‌شود و این حالت کاملاً طبیعی است
تا ۷ یا ۸ سالگی: در بیشتر کودکان زانوی ایکس به‌طور خودبه‌خود اصلاح می‌شود و پاها به حالت طبیعی نزدیک می‌شوند

تا چه سنی نگران‌کننده نیست؟

اگر کودک:
زیر ۶–۷ سال باشد
درد، لنگیدن یا مشکل در راه رفتن نداشته باشد
شدت ضربدری بودن زیاد نباشد
هر دو پا تقریباً به یک شکل باشند
معمولاً پای ضربدری طبیعی است و نیاز به درمان ندارد.

در بیشتر کودکان زانوی ایکس بخشی طبیعی از رشد است؛ اما در برخی موارد می‌تواند نیاز به بررسی پزشکی داشته باشد. اگر هرکدام از علائم زیر را مشاهده کردید بهتر است موضوع جدی‌تر بررسی شود:
باقی ماندن پای ضربدری بعد از ۷ یا ۸ سالگی
شدید بودن ضربدری بودن پاها (فاصله زیاد بین مچ‌ها)
نامتقارن بودن پاها (یک پا بیشتر از پای دیگر ضربدری باشد)
بدتر شدن تدریجی وضعیت پا با افزایش سن
درد زانو، ران یا مچ پا
لنگیدن، خستگی زودرس یا اختلال در راه رفتن
سابقه ضربه، شکستگی یا بیماری‌های استخوانی
اضافه وزن شدید کودک

همچنین در شرایط زیر مراجعه به ارتوپد کودکان توصیه می‌شود:
اگر زانوی ایکس تا پایان ۸ سالگی خودبه‌خود اصلاح نشود
اگر کودک هنگام راه رفتن یا دویدن دچار درد یا مشکل حرکتی باشد
اگر والدین احساس کنند فرم پاها غیرطبیعی یا در حال بدتر شدن است
اگر کودک سابقه کمبود ویتامین D، راشیتیسم یا بیماری‌های متابولیک داشته باشد
پزشک با معاینه بالینی و در صورت لزوم تصویربرداری مشخص می‌کند که آیا این وضعیت طبیعی است یا نیاز به درمان دارد.

تشخیص پای ضربدری معمولاً با معاینه بالینی انجام می‌شود و در اغلب موارد نیاز به بررسی‌های پیچیده ندارد. هدف از تشخیص تفکیک حالت طبیعی از غیرطبیعی و تعیین شدت آن است.

معاینه بالینی توسط پزشک

اولین و مهم‌ترین روش تشخیص است و شامل:
مشاهده فرم پاها در حالت ایستاده
بررسی نحوه راه رفتن کودک
ارزیابی تقارن دو پا
بررسی دامنه حرکتی زانو، لگن و مچ پا
پزشک همچنین سن کودک را در نظر می‌گیرد چون زانوی ایکس در برخی سنین طبیعی است.

اندازه‌گیری فاصله بین مچ پاها

یکی از روش‌های ساده برای تعیین شدت پای ضربدری:
کودک می‌ایستد و زانوها را به هم می‌چسباند
فاصله بین دو مچ پا اندازه‌گیری می‌شود
هرچه این فاصله بیشتر باشد شدت زانوی ایکس بیشتر است
این روش به‌خصوص برای پیگیری روند بهبود یا بدتر شدن بسیار کاربردی است.

بررسی تقارن پاها

پای ضربدری طبیعی معمولاً دوطرفه و متقارن است
ضربدری بودن یک‌طرفه یا تفاوت واضح بین دو پا می‌تواند نشانه مشکل غیرطبیعی باشد

بررسی علائم همراه

پزشک وجود موارد زیر را بررسی می‌کند:
درد زانو یا مچ پا
لنگیدن یا خستگی زودرس
سابقه ضربه یا شکستگی
اضافه وزن یا کمبود ویتامین D
وجود این علائم می‌تواند نشان‌دهنده شدت بیشتر یا علت زمینه‌ای باشد.

تصویربرداری

در همه کودکان لازم نیست اما در شرایط زیر انجام می‌شود:
ماندگاری زانوی ایکس بعد از ۷–۸ سالگی
شدت زیاد یا بدتر شدن تدریجی
عدم تقارن واضح
شک به بیماری‌های استخوانی
روش‌های تصویربرداری شامل:
رادیوگرافی (عکس‌برداری ساده) از زانوها و اندام تحتانی
در موارد خاص بررسی‌های آزمایشگاهی (مثل سطح ویتامین D)

برای انجام رادیولوژی در بلوار کشاورز می‌توانید به مرکز تصویربرداری راد مراجعه کنید؛ این مرکز با تجهیزات پیشرفته و کادر مجرب آماده ارائه خدمات تشخیصی است.

گرچه زانوی ایکس در بسیاری از کودکان بخشی طبیعی از روند رشد است اما با رعایت برخی نکات می‌توان از شدت گرفتن یا ماندگاری آن جلوگیری کرد.

تأمین تغذیه مناسب
دریافت کافی ویتامین D و کلسیم برای رشد صحیح استخوان‌ها
استفاده از لبنیات، ماهی، تخم‌مرغ و نور کافی آفتاب
در صورت نیاز مصرف مکمل‌ها با نظر پزشک

پیشگیری از اضافه‌وزن کودک
اضافه وزن فشار بیشتری به زانوها وارد می‌کند
حفظ وزن مناسب متناسب با سن و قد کودک
تشویق به تحرک و فعالیت بدنی منظم

فعالیت بدنی و بازی‌های مناسب
تشویق کودک به راه رفتن، دویدن و بازی‌های متعادل
پرهیز از فعالیت‌های سنگین و نامناسب برای سن کودک
انجام حرکات کششی و تقویتی ساده در صورت توصیه پزشک

اصلاح عادات نادرست نشستن و ایستادن
پرهیز از نشستن‌های طولانی‌مدت در حالت‌های نادرست
آموزش نشستن صحیح و تغییر وضعیت بدن در طول روز

استفاده اصولی از کفش مناسب
انتخاب کفش استاندارد، سبک و متناسب با پای کودک
پرهیز از کفش‌های نامناسب یا بسیار فرسوده
استفاده از کفش یا کفی طبی فقط با تجویز پزشک

پیگیری رشد و معاینات دوره‌ای
توجه به تغییرات فرم پاها با افزایش سن
مراجعه به پزشک در صورت مشاهده شدت گرفتن یا عدم بهبود
پیگیری منظم در کودکان با سابقه خانوادگی یا کمبود ویتامین D

درمان پای ضربدری به سن کودک، شدت انحراف و علت زمینه‌ای بستگی دارد. در بسیاری از موارد این وضعیت نیازی به درمان خاص ندارد و خودبه‌خود اصلاح می‌شود.

فیزیوتراپی و تمرینات اصلاحی
در موارد خفیف تا متوسط یا در سنین بالاتر:
تمرینات تقویتی عضلات ران و لگن
بهبود الگوی راه رفتن
افزایش تعادل و پایداری مفصل زانو
تمرینات باید زیر نظر متخصص انجام شوند.

استفاده از بریس یا کفی طبی (در موارد خاص)
فقط در برخی کودکان با انحراف قابل‌توجه
با تجویز ارتوپد کودکان
استفاده خودسرانه معمولاً توصیه نمی‌شود

درمان جراحی (در موارد شدید و نادر)
جراحی تنها زمانی مطرح می‌شود که:
زانوی ایکس بعد از ۸–۱۰ سالگی باقی بماند
شدت انحراف زیاد باشد
درمان‌های غیرجراحی مؤثر نباشند
جراحی معمولاً برای هدایت رشد استخوان یا اصلاح محور پا انجام می‌شود.

پای ضربدری در کودکان معمولاً بخشی از روند طبیعی رشد است و اغلب بین ۳ تا ۶ سالگی دیده می‌شود و تا ۷ یا ۸ سالگی خودبه‌خود اصلاح می‌گردد. ماندگاری بعد از این سن، درد، لنگیدن یا عدم تقارن می‌تواند هشداردهنده باشد. تشخیص با معاینه و در صورت لزوم تصویربرداری انجام می‌شود. بیشتر موارد نیاز به درمان ندارند و تنها پیگیری، تغذیه مناسب، کنترل وزن و در موارد خاص فیزیوتراپی یا جراحی مطرح است.
مرکز تصویربرداری راد با بهره‌گیری از تجهیزات به‌روز، تیم مجرب و رعایت استانداردهای دقیق تشخیصی نقش مهمی در بررسی صحیح مشکلات اسکلتی–عضلانی کودکان دارد. انجام رادیولوژی با حداقل دوز اشعه، دقت بالا و تفسیر تخصصی تصاویر به تشخیص به‌موقع و تصمیم‌گیری درمانی درست کمک می‌کند.
تعیین نوبت به‌سادگی از طریق دکمه دریافت نوبت در سایت یا تماس با شماره 02166126561 امکان‌پذیر است تا خدمات تشخیصی با کیفیت و بدون اتلاف وقت دریافت کنید.


منابع
henryford.com
uptodate.com