آیا دستگاه سنجش تراکم استخوان اشعه مضر دارد؟

میزان اشعه دستگاه سنجش تراکم استخوان چقدر است؟

تیم تولید محتوایی ایران نوبت 1405/05/27

آیا دستگاه سنجش تراکم استخوان اشعه مضر دارد؟ اشعه این دستگاه بسیار کم است و در بیشتر موارد خطری برای بدن ایجاد نمی‌کند. در این مقاله میزان تابش عوارض احتمالی و نکات ایمنی آن بررسی می‌شود.

خطر اشعه در سنجش تراکم استخوان

دستگاه سنجش تراکم استخوان اشعه مضر و آسیب‌رسانی برای بدن تولید نمی‌کند و انجام آن برای تمامی بیماران کاملاً ایمن و بی‌خطر است. این دستگاه بر پایه فناوری پرتوهای ایکس با دوز بسیار پایین کار می‌کند و هدف از طراحی آن عبور یک جریان ضعیف از پرتوها برای اندازه‌گیری چگالی و املاح معدنی درون استخوان‌ها است. به علت تمرکز مستقیم این تابش بر ساختار سخت استخوانی هیچ‌گونه آسیب یا عارضه‌ای به بافت‌های نرم مجاورسلول‌ها یا اندام‌های داخلی وارد نمی‌شود. میزان پرتو ساطع‌شده در طول این اسکن کمتر از ۵ میکروسیوِرت است که در مقایسه با استانداردهای تصویربرداری پزشکی مقداری فوق‌العاده ناچیز به شمار می‌آید. این مقدار حتی از تابش‌های کیهانی و طبیعی که بدن انسان در یک روز عادی به طور خودکار از محیط پیرامون دریافت می‌کند کمتر است. بر این اساس نگرانی‌ها در خصوص عوارض جانبی پرتوهای این دستگاه فاقد مبنای علمی است و افراد می‌توانند بدون دغدغه از خطرات تشعشع اقدام به انجام این آزمایش تشخیصی نمایند.
اگر به دنبال انجام سنجش تراکم استخوان در مرکز تهران با دستگاه‌های پیشرفته و دقت بالا هستید مرکز راد می‌تواند انتخابی مطمئن باشد. این مرکز با بهره‌گیری از دستگاه‌های استاندارد دانسیتومتری استخوان امکان بررسی دقیق تراکم استخوان و ارزیابی خطر پوکی استخوان را فراهم می‌کند. انجام اسکن در مدت‌زمان کوتاه دوز بسیار پایین اشعه و ارائه نتایج قابل‌اعتماد از مزایای این روش تشخیصی در مرکز راد است.

نواحی هدف در ارزیابی دانسیتومتری استخوان

نواحی هدف در ارزیابی دانسیتومتری استخوان

به منظور دستیابی به یک شاخص قابل اعتماد از خطر شکستگی اسکن به‌صورت متمرکز روی نواحی حساس به پوکی استخوان انجام می‌شود:
مهره‌های ستون فقرات کمری (L1 تا L4): این مهره‌ها به دلیل داشتن بافت اسفنجی (ترابکولار) نخستین نقاطی هستند که افت تراکم مواد معدنی را نشان می‌دهند. بررسی این ناحیه اجازه می‌دهد تا تغییرات ساختاری استخوان سریع‌تر از سایر قسمت‌ها تشخیص داده شود.
مفصل ران و گردن استخوان فمور (Hip): این ناحیه مهم‌ترین نقطه برای پیش‌بینی شکستگی‌های خطرناک در سنین سالمندی است و پایداری ساختاری آن اهمیت زیادی دارد. سنجش این بخش به‌طور مستقیم نشان می‌دهد که استخوان‌ها تا چه حد در برابر فشارهای فیزیکی روزمره مقاوم هستند.
استخوان ساعد و مچ دست: در بیمارانی که به دلیل پروتزهای فلزی جراحی‌های قبلی یا تغییر شکل‌های استخوانی امکان اسکن دقیق کمر و لگن را ندارند ساعد نقطه جایگزین است. این ناحیه در شرایط خاص بالینی اطلاعات قابل اعتمادی از وضعیت کلی متابولیسم استخوانی ارائه می‌دهد.

فناوری اشعه در دستگاه DEXA

فناوری اشعه در دستگاه DEXA

تولید دو سطح انرژی متفاوت

تیوب دستگاه به‌صورت هوشمندانه دو نوع پرتو ایکس با سطوح انرژی پایین و بالا تولید می‌کند. این اختلاف انرژی به سیستم کمک می‌کند تا با دقت بسیار بالایی بافت‌های نرم بدن را از توده استخوانی تفکیک کرده و از تداخل نتایج جلوگیری نماید. این فرآیند زیربنای اصلی تکنولوژی DEXA برای تفکیک دقیق اجزای بدن است.

بررسی بافت نرم با پرتو کم‌انرژی

پرتو با انرژی پایین به شکلی عمل می‌کند که عمدتاً توسط بافت‌های نرم بدن مانند چربی‌ها عضلات و پوست جذب می‌شود. دستگاه با تحلیل میزان جذب این پرتو اثر این بافت‌ها را از محاسبات نهایی کسر می‌کند تا در نهایت عددی که برای چگالی استخوان گزارش می‌شود کاملاً خالص و بدون خطا باشد.

عبور پرتو پرانرژی‌تر از ساختار استخوان

پرتو دوم با سطح انرژی بالاتر به‌راحتی از بافت‌های نرم عبور کرده و مستقیماً به توده استخوانی می‌رسد. در این مرحله میزان جذب فوتون‌ها توسط کریستال‌های معدنی استخوان که به نام هیدروکسی‌آپاتیت شناخته می‌شوند توسط سنسورهای دقیق دستگاه ثبت شده و برای پردازش‌های بعدی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

تفکیک دقیق استخوان از بافت اطراف

دستگاه با مقایسه دقیق اختلاف جذب میان پرتوهای کم‌انرژی و پرانرژی تصویر و داده‌ای شفاف از وضعیت استخوان به دست می‌آورد. این عملکرد هوشمندانه باعث می‌شود تا هیچ‌گونه خطای اندازه‌گیری ناشی از حضور بافت‌های نرم یا چربی اطراف استخوان در نتایج نهایی آزمایش بیمار وجود نداشته باشد.

کاهش نیاز به اشعه زیاد

استفاده از استراتژی اختلاف انرژی در این دستگاه باعث شده تا نیاز به استفاده از جریان الکتریکی شدید یا پرتوهای قدرتمند به حداقل برسد. این فرآیند مهندسی‌شده سبب می‌شود تا کل زمان اسکن کوتاه باشد و بیمار کوچک‌ترین نگرانی بابت دریافت دوزهای سنگین اشعه در طول فرآیند تصویربرداری نداشته باشد.

دلیل بی‌خطر بودن اشعه دستگاه

ترکیب زمان کوتاه تابش استفاده از دوزهای فوق‌العاده ناچیز و هدف‌گیری بسیار محدود باعث شده تا این روش از ایمن‌ترین تکنیک‌های تصویربرداری پزشکی باشد. به همین دلیل اشعه این دستگاه برای هیچ‌کدام از اندام‌ها و بافت‌های بدن مضر نیست و با اطمینان کامل برای تمام گروه‌های سنی توصیه می‌شود.

میزان اشعه دستگاه ارزیابی پوکی استخوان چقدر است؟

میزان اشعه دستگاه ارزیابی پوکی استخوان چقدر است؟

میزان اشعه در دانسیتومتری استخوان بسیار کم و کنترل‌شده است. دوز دقیق آن با توجه به مدل دستگاه ناحیه مورد بررسی و مدت اسکن تفاوت دارد اما معمولاً در محدوده زیر قرار می‌گیرد:
اسکن ستون فقرات کمری: حدود ۱ تا ۱۰ میکروسیورت
اسکن مفصل ران: حدود ۱ تا ۱۰ میکروسیورت
اسکن کامل بدن: معمولاً حدود ۳ تا ۲۵ میکروسیورت
مقایسه با تابش طبیعی محیط:بدن انسان به‌طور طبیعی هر روز مقداری پرتو از زمین فضا و محیط اطراف دریافت می‌کند. دوز یک اسکن تراکم استخوان معمولاً با میزان تابش طبیعی چند ساعت تا چند روز قابل مقایسه است.
مقایسه با رادیوگرافی ساده:میزان اشعه DEXA معمولاً بسیار کمتر از رادیوگرافی معمولی به‌ویژه عکس قفسه سینه است و به همین دلیل در گروه تصویربرداری‌های کم‌دوز قرار می‌گیرد.
مدت زمان تابش:تابش فقط هنگام اسکن ناحیه مورد نظر انجام می‌شود و پس از پایان کار هیچ اشعه‌ای در بدن بیمار باقی نمی‌ماند.
میزان خطر برای بدن:دوز پایین اشعه در این آزمایش معمولاً باعث آسیب یا عارضه قابل‌توجهی نمی‌شود. بااین‌حال انجام اسکن باید طبق نیاز پزشکی و با دستگاه استاندارد انجام گیرد.
بارداری و احتمال بارداری:بانوان باردار یا افرادی که احتمال بارداری دارند باید پیش از انجام آزمایش موضوع را به پزشک یا کارشناس تصویربرداری اطلاع دهند تا درباره ضرورت انجام اسکن تصمیم‌گیری شود.

میزان اشعه دستگاه ارزیابی پوکی استخوان چقدر است؟

نتیجه‌گیری

اسکن ارزیابی پوکی استخوان یا دکسا (DEXA) روشی دقیق، سریع و غیرتهاجمی برای بررسی تراکم مواد معدنی استخوان و ارزیابی خطر پوکی استخوان است. این آزمایش با دوز بسیار پایین اشعه ایکس انجام می‌شود. میزان تابش آن در بسیاری از دستگاه‌های جدید با چند ساعت تا چند روز دریافت پرتو طبیعی محیط قابل مقایسه است و به ‌مراتب کمتر از بسیاری از روش‌های تصویربرداری مانند سی‌تی‌اسکن یا رادیوگرافی‌های معمولی است.اشعه دستگاه دانسیتومتری استخوان برای اغلب افراد خطر قابل‌توجهی ایجاد نمی‌کند و انجام آن طبق نظر پزشک روشی ایمن برای پیگیری سلامت استخوان‌ها به شمار می‌رود. دکسا به‌دلیل زمان کوتاه اسکن تابش محدود و دقت مناسب نقش مهمی در تشخیص زودهنگام پوکی استخوان و پیشگیری از شکستگی‌های جدی به‌ویژه در ناحیه لگن و ستون فقرات دارد.با وجود پایین بودن دوز تابش بانوان باردار یا افرادی که احتمال بارداری دارند باید پیش از انجام آزمایش این موضوع را به پزشک یا کارشناس تصویربرداری اطلاع دهند. مرکز راد بهترین تصویربرداری در بلوار کشاورز خدمات دانسیتومتری استخوان را در مدت‌زمان کوتاه و بدون نیاز به آمادگی پیچیده ارائه می‌دهد تا ارزیابی پوکی استخوان و خطر شکستگی با روندی ساده انجام شود. دریافت مشاوره و رزرو نوبت در مرکز ما به‌سادگی از طریق دکمه دریافت نوبت یا تماس با شماره 02166126561 امکان‌پذیر است.

منابع
iaea.org
sciencedirect.com

سوالات متداول

میزان اشعه در دانسیتومتری استخوان با روش DEXA بسیار پایین است و برای اغلب افراد خطری ایجاد نمی‌کند. این مقدار پرتو از بسیاری از تصویربرداری‌های تشخیصی کمتر است. آزمایش بدون درد و غیرتهاجمی انجام می‌شود و معمولاً فقط چند دقیقه زمان می‌برد. با این حال در صورت بارداری یا احتمال آن، بهتر است پیش از انجام آزمایش به پزشک و مسئول مرکز اطلاع دهید.

این آزمایش کاملاً بدون درد است و به تزریق بی‌حسی یا نمونه‌گیری خون نیاز ندارد. فرد روی تخت دستگاه دراز می‌کشد و بازوی اسکنر از روی ناحیه مورد بررسی عبور می‌کند. معمولاً ستون فقرات و لگن ارزیابی می‌شوند و کل فرایند زمان کوتاهی دارد. پس از پایان تست نیز می‌توانید بلافاصله فعالیت‌های عادی خود را از سر بگیرید.

خانم‌ها پس از یائسگی سالمندان و افرادی که سابقه شکستگی با ضربه خفیف دارند بیشتر به این آزمایش نیاز پیدا می‌کنند. مصرف طولانی‌مدت کورتون سابقه خانوادگی پوکی استخوان و بعضی بیماری‌های هورمونی یا گوارشی نیز از عوامل مهم هستند. سنجش به‌موقع تراکم استخوان می‌تواند کاهش توده استخوانی را زودتر تشخیص دهد. این اقدام به پیشگیری از شکستگی‌های جدی به‌خصوص در لگن و ستون فقرات کمک می‌کند.