چه بیماریهایی باعث کاهش تراکم استخوان میشوند؟ بعضی از بیماریها میتوانند بهتدریج استخوانها را ضعیف کنند. در ادامه با نشانههایی که باید جدی بگیرید آشنا شوید.
کدام بیماری ها باعث پوکی استخوان می شوند؟
آنچه در این مقاله میخوانید
چه بیماریهایی باعث کاهش تراکم استخوان میشوند؟
کاهش تراکم استخوان تنها نتیجه بالا رفتن سن نیست. گاهی در پسِ این تغییر خاموش بیماریهایی پنهان وجود دارند که بهآرامی اما پیوسته استحکام استخوانها را کاهش میدهند. شناسایی این عوامل میتواند نقش مهمی در پیشگیری و درمان زودهنگام پوکی استخوان داشته باشد.بیماریهایی که باعث کاهش تراکم استخوان میشوند:
پرکاری پاراتیروئید
سندرم کوشینگ (افزایش کورتیزول)
کاهش هورمونهای جنسی: یائسگی در زنان، کمبود تستوسترون در مردان
بیماریهای التهابی روده (کرون، کولیت اولسراتیو)
جراحیهای کاهش وزن (مانند بایپس معده)
کمبود ویتامین D یا سوءتغذیه
لوپوس
التهابهای مزمن سیستمیک
بیماریهای مزمن کبد و اختلالات متابولیسم ویتامین D
لوسمیها
تالاسمی ماژور
سکتههای حرکتی
بستری طولانیمدت
اختلالات هورمونی
پرکاری تیروئیدپرکاری پاراتیروئید
سندرم کوشینگ (افزایش کورتیزول)
کاهش هورمونهای جنسی: یائسگی در زنان، کمبود تستوسترون در مردان
بیماریهای همراه با سوءجذب
بیماری سلیاکبیماریهای التهابی روده (کرون، کولیت اولسراتیو)
جراحیهای کاهش وزن (مانند بایپس معده)
کمبود ویتامین D یا سوءتغذیه
بیماریهای التهابی و خودایمنی
آرتریت روماتوئیدلوپوس
التهابهای مزمن سیستمیک
بیماریهای کلیه و کبد
نارسایی مزمن کلیهبیماریهای مزمن کبد و اختلالات متابولیسم ویتامین D
بیماریهای خونی
مولتیپل میلومالوسمیها
تالاسمی ماژور
بیماریهای ژنتیکی مؤثر بر بافت استخوان
استئوژنز ایمپرفکتا (بیماری استخوان شکننده)بیحرکتی طولانیمدت
آسیبهای نخاعیسکتههای حرکتی
بستری طولانیمدت
چه داروهایی میتوانند باعث کاهش تراکم استخوان شوند؟
برخی داروها و مداخلات درمانی میتوانند با تأثیر بر تعادل میان تشکیل و تخریب استخوان به مرور زمان باعث کاهش تراکم استخوان شوند. یکی از مهمترین این داروها کورتیکواستروئیدها مانند پردنیزولون، دگزامتازون و متیلپردنیزولون هستند که در صورت مصرف طولانیمدت میتوانند فعالیت سلولهای استخوانساز را کاهش داده و در عین حال روند تخریب استخوان را افزایش دهند. به همین دلیل، مصرف مزمن این داروها از شایعترین علل دارویی پوکی استخوان به شمار میرود.
داروهای ضدتشنج مانند فنیتوئین، فنوباربیتال، کاربامازپین و والپروات نیز میتوانند با تأثیر بر متابولیسم ویتامین D و کاهش جذب کلسیم، در طولانیمدت باعث کاهش تراکم استخوان شوند. همچنین مهارکنندههای پمپ پروتون نظیر امپرازول، پنتوپرازول و لانزوپرازول که برای درمان رفلاکس و زخم معده استفاده میشوند، در صورت مصرف طولانیمدت ممکن است جذب کلسیم را کاهش داده و خطر کاهش تراکم استخوان و شکستگی را افزایش دهند.
برخی درمانهای هورمونی نیز میتوانند بر سلامت استخوان تأثیر بگذارند. برای مثال درمانهایی که باعث کاهش سطح هورمونهای جنسی میشوند مانند درمانهای سرکوبکننده استروژن یا تستوسترون در برخی سرطانها میتوانند روند تحلیل استخوان را تسریع کنند. همچنین مصرف بیش از حد هورمونهای تیروئیدی مانند لووتیروکسین نیز ممکن است با افزایش سرعت متابولیسم استخوان به کاهش تراکم آن منجر شود.
در کنار این موارد برخی داروهای ضدانعقاد مانند هپارین در صورت مصرف طولانیمدت میتوانند تشکیل استخوان را مختل کنند. برخی داروهای ضدافسردگی بهویژه از گروه SSRI نیز در مطالعات مختلف با افزایش خطر کاهش تراکم استخوان و شکستگی مرتبط دانسته شدهاند. علاوه بر این داروهای شیمی درمانی و برخی درمانهای مورد استفاده در بیماران مبتلا به HIV نیز ممکن است با تأثیر بر سلولهای استخوانی یا ایجاد تغییرات هورمونی و متابولیک باعث کاهش تدریجی تراکم استخوان شوند.
علائم هشداردهنده کاهش تراکم استخوان
کاهش تراکم استخوان معمولاً بیعلامت و خاموش پیش میرود و به همین دلیل به آن «قاتل خاموش» هم گفته میشود. با این حال در برخی موارد علائمی وجود دارد که میتواند هشداردهنده باشد و توجه به آنها اهمیت دارد. مهمترین علائم هشداردهنده کاهش تراکم استخوان عبارتاند از:
نکته مهم این است که در بسیاری از افراد تا قبل از اولین شکستگی هیچ علامت واضحی وجود ندارد بنابراین در افراد در معرض خطر (مانند خانمهای یائسه، افراد با مصرف طولانیمدت کورتون، سابقه خانوادگی پوکی استخوان، یا وزن پایین) انجام سنجش تراکم استخوان (DEXA) حتی در غیاب علائم، اهمیت زیادی دارد.این بررسی ساده و غیرتهاجمی میتواند کاهش تراکم استخوان را در مراحل اولیه شناسایی کند و به پزشک کمک کند پیش از بروز عوارض جدی، برنامه درمانی یا پیشگیرانه مناسب را آغاز کند. اگر شما یا یکی از نزدیکانتان در گروههای پرخطر قرار دارید یا علائمی مانند شکستگیهای غیرمنتظره، کاهش قد یا کمردردهای مداوم را تجربه میکنید، انجام بهموقع سنجش تراکم استخوان میتواند گامی مهم برای حفظ سلامت استخوانها باشد بهویژه با انجام سنجش تراکم استخوان در بلوار کشاورز در مرکز راد که با تجهیزات دقیق و استاندارد امکان ارزیابی سریع و قابلاعتماد وضعیت استخوانها را فراهم میکند.
شکستگی با ضربه خفیف
مثل شکستن مچ دست، لگن یا مهرهها در اثر زمین خوردن خفیف یا حتی یک ضربه کوچک؛ در حالی که در حالت عادی چنین ضربهای نباید باعث شکستگی شود.کاهش قد تدریجی
کوتاهتر شدن قد در طی چند سال (مثلاً بیش از ۲ سانتیمتر) که اغلب به دلیل فروریزش تدریجی مهرهها رخ میدهد.قوز پیدا کردن پشت (کیفوز)
خمیده شدن پشت، بهخصوص در ناحیه فوقانی ستون فقرات (پشت قوزدار یا «گوژپشتی») که میتواند نشانه شکستگیهای فشاریِ مهرهها باشد.درد مبهم و مزمن استخوانی یا کمردرد
درد مبهم، منتشر یا مداوم در کمر، پشت یا لگن که بدون علت مشخص ایجاد میشود؛ بهویژه اگر با فعالیتهای روزمره تشدید یا با استراحت بهتر شود.کاهش قدرت بدنی و احساس ضعف در انجام فعالیتهای ساده
مثلاً سختتر شدن بالا رفتن از پله، بلند کردن اجسام سبک یا طولانیتر شدن زمان راه رفتن؛ که ممکن است همراه با ضعف عضلانی و ترس از زمین خوردن باشد.شکستگیهای مکرر در سنین میانسالی و سالمندی
وقوع دو یا چند شکستگی در فاصله زمانی نسبتاً کوتاه، حتی اگر خفیف باشند، میتواند نشانه زمینه پوکی استخوان باشد.نکته مهم این است که در بسیاری از افراد تا قبل از اولین شکستگی هیچ علامت واضحی وجود ندارد بنابراین در افراد در معرض خطر (مانند خانمهای یائسه، افراد با مصرف طولانیمدت کورتون، سابقه خانوادگی پوکی استخوان، یا وزن پایین) انجام سنجش تراکم استخوان (DEXA) حتی در غیاب علائم، اهمیت زیادی دارد.این بررسی ساده و غیرتهاجمی میتواند کاهش تراکم استخوان را در مراحل اولیه شناسایی کند و به پزشک کمک کند پیش از بروز عوارض جدی، برنامه درمانی یا پیشگیرانه مناسب را آغاز کند. اگر شما یا یکی از نزدیکانتان در گروههای پرخطر قرار دارید یا علائمی مانند شکستگیهای غیرمنتظره، کاهش قد یا کمردردهای مداوم را تجربه میکنید، انجام بهموقع سنجش تراکم استخوان میتواند گامی مهم برای حفظ سلامت استخوانها باشد بهویژه با انجام سنجش تراکم استخوان در بلوار کشاورز در مرکز راد که با تجهیزات دقیق و استاندارد امکان ارزیابی سریع و قابلاعتماد وضعیت استخوانها را فراهم میکند.
چگونه پوکی استخوان تشخیص داده میشود؟
پوکی استخوان معمولاً با علائم واضح همراه نیست و اغلب زمانی تشخیص داده میشود که شکستگی رخ دهد. مهمترین روش تشخیص، سنجش تراکم استخوان با DEXA اسکن است که تراکم استخوان را در ناحیه لگن و ستون فقرات اندازهگیری میکند. نتیجه این بررسی به صورت T‑score گزارش میشود و بر اساس آن وضعیت طبیعی، استئوپنی یا پوکی استخوان مشخص میشود.
در کنار DEXA، بررسی عوامل خطر بالینی مانند سن، یائسگی، سابقه شکستگی، مصرف داروهای خاص و سابقه خانوادگی اهمیت دارد. همچنین آزمایشهای خون میتوانند برای شناسایی علل زمینهای کاهش تراکم استخوان به کار روند.
سخن آخر
پوکی استخوان از جمله بیماریهایی است که بهآرامی و بدون علائم واضح پیشرفت میکند اما میتواند پیامدهای جدی مانند شکستگیهای دردناک و کاهش کیفیت زندگی به همراه داشته باشد. آگاهی از عوامل خطر، توجه به علائم هشداردهنده و انجام بررسیهای تشخیصی در زمان مناسب نقش مهمی در پیشگیری و کنترل این بیماری دارد. خوشبختانه با تشخیص زودهنگام و رعایت توصیههای پزشکی میتوان تا حد زیادی از پیشرفت آن جلوگیری کرد و سلامت استخوانها را حفظ نمود.
در صورتی که نیاز به بررسی تراکم استخوان یا انجام سایر خدمات تصویربرداری پزشکی داشته باشید، مرکز رادیولوژی و سونوگرافی راد واقع در بلوار کشاورز تهران با بهرهگیری از تجهیزات پیشرفته و کادر متخصص، آماده ارائه خدمات تشخیصی دقیق و مطمئن به مراجعان است. برای دریافت مشاوره می توانید از طریق دکمه دریافت نوبت و یا از طریق شماره تماس 02166126561 اقدام کنید.
در صورتی که نیاز به بررسی تراکم استخوان یا انجام سایر خدمات تصویربرداری پزشکی داشته باشید، مرکز رادیولوژی و سونوگرافی راد واقع در بلوار کشاورز تهران با بهرهگیری از تجهیزات پیشرفته و کادر متخصص، آماده ارائه خدمات تشخیصی دقیق و مطمئن به مراجعان است. برای دریافت مشاوره می توانید از طریق دکمه دریافت نوبت و یا از طریق شماره تماس 02166126561 اقدام کنید.
سوالات متداول
در مراحل اولیه، با اصلاح تغذیه، ورزش منظم و درمان دارویی میتوان روند کاهش تراکم استخوان را کند یا حتی تا حدی معکوس کرد؛ اما در مراحل پیشرفتهتر، هدف درمان بیشتر جلوگیری از شکستگیهای جدید است.
خیر. اگرچه شیوع آن با افزایش سن بیشتر میشود، اما در جوانان نیز ممکن است بهدلیل عوامل ژنتیکی، مصرف برخی داروها، مشکلات هورمونی یا سوءجذب رخ دهد.
ورزشهای تحمل وزن مثل پیادهروی تند، کوهپیمایی، دویدن آرام، و تمرینات مقاومتی با وزنه، بهترین گزینهها برای تقویت استخوان و پیشگیری از تحلیل آن هستند.
خودِ پوکی استخوان معمولاً درد ندارد. درد زمانی ظاهر میشود که شکستگیهای ریز یا فشاری در مهرهها یا استخوانهای دیگر ایجاد شده باشد.
